राम बहादुर बिश्वकर्मा
प्युठान,अर्घाखाँचीको रागामारेमा चतुर्दशीका दिन लाग्ने मेला।चारैतिर मानिसहरूको चहलपहल,मन्दिरमा पूजाआजा गर्ने भक्तजनको भीड, बलि चढाउन आउनेहरूको लाम,मेलाको बीचमा आलम र गोलो घेरा बनाएर नाचिने सरायँको रौनक। सँगसँगै विभिन्न सामग्री किनबेच गर्ने व्यापारी र सामान रोज्दै गरेका ग्राहक। यी दृश्यले रागामारे मेलालाई धार्मिक आस्था,मौलिक संस्कृति र ग्रामीण जनजीवनको जीवन्त संगम बनाउँछन्।
बर्सेनि हजारौँ दर्शकको घुइँचो लाग्ने रागामारे मेला केवल नाचगान हेर्ने र रमाइलो गर्ने थलो मात्र होइन। यहाँ धार्मिक विश्वाससँगै परम्परागत संस्कृति,व्यापारिक गतिविधि र सामाजिक भेटघाटको छुट्टै रौनक देख्न पाइन्छ। चतुर्दशीको अवसरमा लाग्ने यस मेलाले स्थानीय क्षेत्रको सांस्कृतिक पहिचानलाई उजागर गर्नुका साथै गाउँघरको पुरानो परम्परालाई निरन्तरता दिँदै आएको छ।
मेलाको बीचमा आलम,गोलो घेरामा सरायँको रौनक
रागामारे मेलाको मुख्य आकर्षणमध्ये आलम र गोलो घेरा बनाएर नाचिने सरायँ नाच हुन्। मेलाको बीचमा देखिने आलम र त्यस वरिपरि प्रस्तुत गरिने परम्परागत नाचले दर्शकको ध्यान खिच्छ। पञ्चेबाजाको ताल,नाच्नेहरूको सामूहिक लय र वरिपरि घेरा बनाएर रमाइरहेका दर्शकले मेलाको वातावरणलाई थप उत्सवमय बनाउँछन्।
सरायँ नाच सुरु भएसँगै दर्शकहरू नाच हेर्न एकत्रित हुन्छन्। कोही नाचको लयमा रमाउँछन्,कोही आफ्ना मोबाइलमा दृश्य कैद गर्छन् त कोही परिवार र साथीभाइसँगै उभिएर सांस्कृतिक प्रस्तुतिको आनन्द लिन्छन्। गोलो घेरा बनाएर नाचिने सरायँमा देखिने सामूहिक सहभागिताले स्थानीय संस्कृतिको मौलिकता र सामुदायिक एकताको झल्को दिन्छ।
अर्घाखाँचीको पहिचानसँग जोडिएको सरायँ नाच धार्मिक आस्था र ऐतिहासिक परम्परासँग सम्बन्धित छ। पुस्तौँदेखि चलिआएको यस नाचले पुरानो संस्कृतिलाई वर्तमान पुस्तासँग जोड्ने काम गर्छ। रागामारे मेलामा यसको प्रस्तुतिले दर्शकलाई मनोरञ्जन दिनुका साथै मौलिक परम्पराको महत्त्व पनि सम्झाउँछ।

मन्दिरमा पूजाआजा र बलि चढाउने भक्तजनको भीड

रागामारे मेलाको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष धार्मिक आस्था हो। चतुर्दशीका दिन मन्दिरमा पूजाआजा गर्न,भाकल पूरा गर्न र बलि चढाउन आउने भक्तजनको भीड देखिन्छ। आफ्नो धार्मिक विश्वासअनुसार पूजा गर्ने र परम्परालाई निरन्तरता दिने भक्तजनको उपस्थितिले मेलाको धार्मिक महत्त्वलाई उजागर गर्छ।
मन्दिर परिसरमा देखिने भक्तजनको चहलपहल र पूजाआजाका गतिविधिले मेलालाई सांस्कृतिक उत्सवसँगै धार्मिक जमघटको रूप दिन्छन्। एकातिर मन्दिरमा पूजाआजा र बलि चढाउनेहरूको व्यस्तता हुन्छ भने अर्कोतिर मेलाको खुला क्षेत्रमा सरायँ नाच हेर्ने दर्शकको घुइँचो देखिन्छ। यही धार्मिक र सांस्कृतिक गतिविधिको संगमले रागामारे मेलालाई विशिष्ट बनाएको छ।
भक्तजनका लागि मेला धार्मिक आस्था अभिव्यक्त गर्ने अवसर हो भने अन्य दर्शकका लागि स्थानीय परम्परा र जनजीवनलाई नजिकबाट नियाल्ने माध्यम पनि हो।

किनबेचको चहलपहलले थप्छ मेलाको रौनक

रागामारे मेलामा धार्मिक र सांस्कृतिक गतिविधिसँगै विभिन्न सामग्रीको किनबेचले पनि छुट्टै रौनक थप्छ। मेलामा राखिएका पसल,सामान बिक्री गर्न आएका व्यापारी र आफूलाई आवश्यक सामग्री रोजिरहेका ग्राहकले बजारजस्तै चहलपहल सिर्जना गर्छन्।
विभिन्न सामग्री किनमेल गर्ने,बालबालिकाका लागि सामान रोज्ने र मेलाको अवसरमा उपलब्ध वस्तु हेर्ने मानिसहरूको उपस्थितिले व्यापारिक गतिविधि बढाउँछ। व्यापारीहरू ग्राहकलाई सामान देखाउन व्यस्त हुन्छन् भने ग्राहकहरू आफूलाई मन परेको वस्तु छान्न र मूल्य बुझ्न लागिपरेका हुन्छन्।
यसरी रागामारे मेला धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक प्रस्तुतिमा मात्र सीमित नरही स्थानीय व्यापार तथा आर्थिक गतिविधिसँग पनि जोडिएको देखिन्छ। मेलामा हुने किनबेचले स्थानीय व्यवसायी र साना व्यापारीलाई आफ्नो सामान बिक्री गर्ने अवसर प्रदान गर्छ।
हजारौँ दर्शकको घुइँचो,भेटघाट र आत्मीयता
बर्सेनि हजारौँ दर्शकको सहभागिताले रागामारे मेलाको आकर्षण र महत्त्वलाई थप स्पष्ट पार्छ। मेला हेर्न आउने मानिसहरूको चहलपहल आफन्त र साथीभाइसँगको भेटघाट तथा सामूहिक रमाइलोले यसलाई सामाजिक सम्बन्ध जोड्ने साझा थलो बनाउँछ।
चाडपर्वको अवसरमा गाउँ फर्किएका र आसपासका क्षेत्रबाट आएका मानिसहरू मेलामा भेटिन्छन्। पुराना चिनजानसँग भलाकुसारी गर्ने,परिवारसँगै घुम्ने र साथीभाइसँग समय बिताउने अवसरले मेलाको अनुभवलाई थप आत्मीय बनाउँछ।
मेलामा देखिने जनसहभागिता केवल दर्शकको संख्यामा सीमित छैन। यो स्थानीय संस्कृति,धार्मिक परम्परा र सामुदायिक सम्बन्धप्रतिको अपनत्वको अभिव्यक्ति पनि हो। यही सहभागिताले पुस्तौँदेखि चलिआएको मेलाको निरन्तरतामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
परम्परा जोगाउँदै व्यवस्थित बनाउनुपर्ने मेला
रागामारे मेलामा देखिने धार्मिक आस्था,आलम,सरायँ नाच,किनबेच र दर्शकको घुइँचोले यस क्षेत्रको सांस्कृतिक जीवनलाई उजागर गर्छ। यस्ता मेलाको महत्त्व जोगाउन मौलिक परम्पराको संरक्षणसँगै व्यवस्थापनमा पनि ध्यान दिन आवश्यक छ।
दर्शकको चापअनुसार आवागमन,सरसफाइ,धुलो ब्यबस्थापन, व्यापारिक क्षेत्रको व्यवस्थापन र मन्दिर परिसरमा भक्तजनको सहजताका लागि आवश्यक व्यवस्था गर्न सके मेला अझ व्यवस्थित बन्न सक्छ। स्थानीय संस्कृति र परम्पराको उचित प्रचारप्रसार गर्न सके यसले सांस्कृतिक पर्यटनको सम्भावनालाई समेत अघि बढाउन सक्छ।
रागामारेको चतुर्दशी मेला एउटा दिनको उत्सव मात्र होइन। यो मन्दिरमा प्रकट हुने धार्मिक आस्था,मेलाको बीचमा देखिने आलम,गोलो घेरा बनाएर नाचिने सरायँ,विभिन्न सामग्रीको किनबेच र हजारौँ मानिसको सहभागिताले बनेको जीवन्त दृश्य हो।
मन्दिरमा भक्तजनको भीड,मेलाको बीचमा आलम र सरायँको रौनक,पसलहरूमा किनबेचको चहलपहल र चारैतिर दर्शकको घुइँचो-यिनै दृश्यले रागामारे चतुर्दशी मेलालाई अर्घाखाँचीको मौलिक संस्कृति र जनजीवनको जीवन्त उत्सवका रूपमा चिनाउँछन्।